W jego dramatycznym, a jednocześnie pouczającym życiorysie znajdziemy właściwie wszystko - dzieciństwo spędzone u boku ojca, wiceprezydenta Warszawy, prawej ręki Stefana Starzynskiego; działalność w harcerstwie; udział w wieku 15 lat w Powstaniu Warszawskim (w zgrupowaniu „Żywiciela” na Żoliborzu); ucieczkę ze Stalagu w sowieckiej zonie okupacyjnej w amerykańskiej ciężarówce; Polskie Siły Zbrojne w Wielkiej Brytanii i studia na Oksfordzie; wreszcie studia architektoniczne w USA i wieloletnią karierę w Ameryce: wziętego architekta podmiejskich rezydencji, współpracującego przez wiele lat z Bankiem Światowym przy projektach społecznych w krajach rozwijających się, zakończoną dożywotnim członkostwem w najbardziej prestiżowym amerykańskim stowarzyszeniu architektów.

Co ważne, prof. Kulski jest niezwykle świadomy wychowawczej roli tradycji i historii – pisze książki, angażuje się w liczne akcje edukacyjne, jest także bohaterem filmu dokumentalnego, który pokazywany jest na lekcjach historii w amerykańskich szkołach.

W Polsce kilka lat temu ukazała się jego biograficzna książka „Dziedzictwo Orła Białego”, której lekturę polecam.

No i zapomniałbym – prof. Kulskiemu poświęcony jest także mój artykuł „Z miłości do Warszawy”, opublikowany w najnowszym numerze „Gazety Polskiej”.

Przypomnijmy, że 28 stycznia 1990 r. po wiecu pod kościołem św. Brygidy grupa młodych ludzi, głównie członków FMW, wdarła się do wojewódzkiej siedziby znienawidzonej partii, aby zapobiec niszczeniu tajnych dokumentów przez komunistycznych działaczy. Manifestanci przez kilkanaście godzin okupowali budynek, dopóki nie zostali z niego wyparci przez interweniujące na polecenie rządu Tadeusza Mazowieckiego milicyjne oddziały antyterrorystyczne i prewencji. Wcześniej członkom FMW udało się jednak zerwać czerwoną flagę z dachu KW oraz ujawnić i powstrzymać proces niszczenia i palenia PZPR-owskich dokumentów.

Decyzja o niszczeniu akt zapadał wśród komunistów w pierwszej połowie stycznia 1990 r. – powiedział w otwierającym gdańską konferencję referacie specjalizujący się w dziejach polskiej transformacji dr hab. Antoni Dudek (Uniwersytet Jagielloński, IPN). Dodał, że pod koniec 1989 r. komunistyczna partia nie miała już pieniędzy na utrzymanie rozbudowanych struktur oraz aparatu partyjnego, wiedziała też, że wiatr historii zaczyna wiać z innej strony. Postawiła zatem na współpracę z „umiarkowaną” częścią solidarnościowej opozycji, występując przeciw „ekstremistom”, którzy takie porozumienie bojkotowali. Ową „ekstremą”, z którą walkę zapowiadał – jak podał Antoni Dudek – chociażby gen. Kiszczak w październiku 1989 r., było przede wszystkim właśnie pokolenie młodych ludzi, którzy pod koniec lat 80. wchodzili w dojrzałość, dokonywali swoich pierwszych wyborów politycznych i nie dopuszczali myśli o jakimkolwiek porozumieniu z komunistami.

Zdaniem doradcy IPN styczeń 1990 r. był bardzo symptomatycznym momentem, bowiem podjęcie decyzji o zniszczeniu własnego archiwum zawsze świadczy o tym, że dana instytucja jest świadoma swego nieuchronnego i rychłego końca.

Palenie akt stało się także punktem wyjścia do najciekawszej (i zarazem chyba najważniejszej)  polemiki, która miała miejsce podczas gdańskiej konferencji. Były działacz WZZ i „Solidarności” Krzysztof Wyszkowski oraz dr Sławomir Cenckiewicz zwrócili uwagę, że niszczenie dokumentów PZPR było na rękę nie tylko komunistom, ale i tej części strony solidarnościowej, która podjęła z nimi rozmowy i miała być ich beneficjentami. Historyk, który sam należał do FMW, przypomniał, że wielu osób z tej grupy samo w przeszłości było działaczami PZPR i w dokumentach tej partii mogły znajdować się informacje dla nich niewygodne. Wiedza wynikająca z partyjnych dokumentów mogłaby także „podkopywać wiarygodność” partnera, jakim dla części opozycji byli komuniści.

Zdaniem Cenckiewicza, gdyby w 1990 r. udało się ocalić całość akt PZPR, Polska wyglądałaby dziś inaczej.

Z kolei inny były działacz FMW Mariusz Roman podkreślił, że pochód na partyjny komitet w Gdańsku z 28 stycznia, który skończył się okupacją budynku, przyspieszyły wydarzenia z poprzedniego dnia, gdy w Warszawie spacyfikowano kilkunastotysięczną manifestację ruchów niepodległościowych (FMW, Solidarność Walcząca, Polska Partia Niepodległościowa), protestujących pod Pałacem Kultury i Nauki, gdzie odbywał się ostatni zjazd PZPR.

W trakcie konferencji na Uniwersytecie Gdańskim, zorganizowanej przez Stowarzyszenie Federacji Młodzieży Walczącej, Oddział IPN w Gdańsku oraz Stowarzyszenie Archiwistów Polskich, przedstawiono także relacje świadków z gorących wydarzeń w styczniu 1990 r. (Robert Kwiatek z FMW, ówczesny poseł Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego Czesław Nowak, archiwiści z gdańskiej oddziału Archiwum Państwowego) oraz zaprezentowano niepokazywany dotychczas film nakręcony przez Marka Fila, uczestnika okupacji budynku KW PZPR w Gdańsku. Zdjęcia z tego dokumentu uświadomiły wszystkim, że w istocie była to „wojna o akta”.

Galerię zdjęć z gdańskiej konferencji można obejrzeć tutaj.

Polecam, bo zgadzam się z autorem, że bez Grudnia ’70 nie byłoby Sierpnia ’80.

Na zachętę dodam, że to wywiad m.in. o czołgach na treningu łyżwiarskim w gdańskiej hali „Olivii” oraz paleniu tajnych dokumentów przez esbeków, czynności, przy której ci ostatni się… potruli. Przeczytaj całość.

W uroczystościach udział wzięła rodzina oraz najwierniejsi „polityczni” i opozycyjni (mam na myśli opozycję antykomunistyczną w PRL) przyjaciele Jubilatki, m.in. prezydent RP Lech Kaczyński, byli premierzy Jarosław Kaczyński i Jan Olszewski, Antoni Macierewicz, Krzysztof Wyszkowski, a także historycy Sławomir Cenckiewicz, Jan Żaryn, były z-ca przewodniczącego Komisji ds. Likwidacji WSI Piotr Woyciechowski i trójmiejska edukatorka Justyna Skowronek.

Warto dodać, że za kilka tygodni ukaże się najnowsza książka Sławomira Cenckiewicza poświęcona inwigilacji i zwalczaniu Anny Walentynowicz przez SB, m.in. zawierająca szczegóły prowadzonych przeciw niej spraw operacyjnego rozpoznania o kryptonimach „Suwnicowa” i „Emerytka”.

Więcej o uroczystościach w Pałacu Prezydenckim tutaj.

Spotkanie, zorganizowane w nieprzypadkowym miejscu, bo na Wydziale Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu Gdańskiego (który w 1988 r. był centrum studenckich protestów w Trójmieście) otworzył Roman Sikora, prezes Instytutu Kultury Polskiej i Integracji Europejskiej, który wspólnie z Fundacją na Rzecz Polskich Związków Kredytowych w Sopocie – Wydawnictwem „Pieniądze i Więź” wydał publikację. Sikora wyraził radość z faktu, że organizatorom udało się zgromadzić aż tylu uczestników wydarzeń sprzed ponad 20 lat, którzy tak jak w latach 80. i dziś służą ojczyźnie najlepiej jak potrafią. Dodał, że książka Zbigniewa Gacha jest próbą pokazania tzw. prawdy historycznej o działalności NZS, która może różnić się nieco od indywidualnych odczuć poszczególnych członków Zrzeszenia. Najważniejsze zdaniem Sikory jest jednak to, że ludzie, którym bliska jest i Polska, i historia, chcą się spotykać i dyskutować.

Krótkimi wspomnieniami ze swojej działalności studencko-opozycyjnej w latach 80. podzielili się Grzegorz Bierecki, dziś prezes Krajowej SKOK, wówczas członek Międzyuczelnianego Komitetu NZS, oraz Andrzej Sosnowski, obecnie prezes SKOK Stefczyka, a w 1988 r. członek komitetu strajkowego na Uniwersytecie Gdańskim. Sosnowski podkreślił paradoks, z jakim zmagali się organizatorzy strajków majowych, w tym on jako osoba odpowiedzialna za obieg informacji, musząc najpierw rozbudzić strajkowego ducha wśród studentów, a następnie po kilku dniach studzić ich nastroje, gdy tzw. realizm nakazywał zawieszenie protestu.”

Autor książki przedstawił jej najważniejsze założenia oraz opisał sposób pracy nad publikacją, zaś aby „udowodnić” jej reporterski charakter zacytował kilka najbardziej anegdotycznych fragmentów, które spotkały się z żywym przyjęciem zebranych i sprowokowały część z nich do podzielenia się własnymi co bardziej wesołymi wspomnieniami z opozycyjnej działalności. Zbigniew Gach podkreślił także wyjątkowych charakter młodzieżowej trójmiejskiej opozycji, w której wspólnie działały takie organizacje jak NZS, Federacja Młodzieży Walczącej, ruch Wolność i Pokój, a nawet Ruch Społeczeństwa Alternatywnego.

W spotkaniu, które prowadził Lech Parell (obecnie „Polska. Dziennik Bałtycki”, wówczas WiP), wzięło udział ponad 100 osób, w tym wielu działaczy wymienionych powyżej organizacji, m.in. Paweł Adamowicz, Mariusz Popielarz, Wojciech Kwidziński, Dariusz Krawczyk, Mariusz Roman, Tomasz Miegoń. Nie zabrakło także znanego historyka, byłego członka FMW, Sławomira Cenckiewicza oraz czołowych postaci z „dorosłej” opozycji antykomunistycznej – Krzysztofa Wyszkowskiego oraz Joanny i Andrzeja Gwiazdów. Oklaskami przyjęto prof. Jana Majewskiego, jednego z nielicznych wykładowców, którzy w 1988 r. popierali strajkujących studentów.

Spotkanie zorganizowali obecni członkowie NZS na Uniwersytecie Gdańskim, co potwierdziło, że integracja środowisk NZS-owskich (ale nie tylko) z dwóch tak różnych pokoleń ma sens. Łączą je bowiem wspólne wartości i przywiązanie do historii, zgodnie z tekstem przypomnianej piosenki Jacka Kaczmarskiego „Nasza klasa” – „własne liście zapuszczamy każdy sobie (…), w prawo, w lewo (…) kto pamięta, że to w końcu jedno i to samo drzewo”.

Osoby zainteresowane historią NZS i innych organizacji opozycyjnych zapraszam na historyczny portal społecznościowy www.memento.org.pl.

 Spotkanie będzie próbą spojrzenia na europejską rzeczywistość z katolickiej perspektywy i, jak zgodnie podkreślali wszyscy uczestnicy konferencji prasowej, nieprzypadkowo odbędzie się pod hasłem „Solidarność – wyzwaniem dla Europy”. Ma ono bowiem promować podstawową w katolickiej nauce społecznej zasadę, jaką jest solidarność – nie tylko w wymiarze wsparcia socjalnego, ale także wartości i moralności. Zwłaszcza o tym drugim aspekcie pojęcia „solidarność” często się w obecnej Europie zapomina.

 Sekretarz generalny COMECE, ks. prof. Mazurkiewicz, powiedział, że zasada solidarności ginie w kapitaliźmie i liberaliźmie, które mają charakter indywidualistyczny, jednak człowiek z natury rzeczy działa w różnych wspólnotach, stąd istnieje ciągła potrzeba przypominania o solidarności. 

Zdaniem bpa Jareckiego celem konferencji będzie także uświadomienie europejskim katolikom, że samo krytykowanie istniejącego stanu rzeczy z pozycji wartości chrześcijańskich jest łatwe, ale to za mało. – Musimy włączyć się w budowę wspólnego domu, jakim jest Unia Europejska i apelować, by uwzględniał on rozwiązania społeczne, polityczne i etyczne wypływające z katolickiej nauki społecznej – wyjaśnił bp Jarecki. 

Jak powiedział, choć padały różne propozycje miast, które mogłyby zorganizować to prestiżowe spotkanie (m.in. Rotterdamu, Berlina i Londynu), jego pomysł by konferencję przeprowadzić właśnie w Gdańsku spotkał się z jednogłośną akceptacją biskupów-członków COMECE. Także abp Głódź cieszy się, że gospodarzem I Katolickich Dni Społecznych będzie kierowana przez niego diecezja. – W tym roku w Gdańsku będzie wiele rocznic ważnych wydarzeń, które tu właśnie miały miejsce. Przecież to w Gdańsku rozpoczęła się II wojna światowa, ale także wywalczono wolność. To będzie świetna okazja dla gości z Europy, żeby poznać „kolebkę »Solidarności«. Mam nadzieję, że te dni, choć jesienne, będą bardzo owocne – powiedział metropolita gdański.  

Z kolei Stefan Lunte z COMECE liczy, że gdański „genius loci” przyniesie rezultaty. – Katolicy z Malty mogą mieć inną perspektywę niż np. katolicy z Irlandii. Na tej konferencji chcemy połączyć je w całość, tak by katolickie spojrzenie na Europę było wyraziste i słyszalne. 

W I Katolickich Dniach Społecznych weźmie udział ok. 600 osób, tak świeckich, jak i duchownych. Jak celnie spuentował to ks. Mazurkiewicz, kryterium uczestnictwa będzie „nie koloratka, a kompetencja”. Skład delegacji (polska będzie liczyła 40 osób) wyznaczą konferencje episkopatów poszczególnych krajów. Wśród zaproszonych gości będą także wysocy dostojnicy z Watykanu, przedstawiciele innych wyznań chrześcijańskich, najwyższe władze Unii Europejskiej, politycy polscy oraz reprezentanci krajów, które w przyszłości mogą wstąpić do Unii. Dyskusje odbywać się będą w centrum konferencyjnym Polskiej Filharmonii Bałtyckiej na Ołowiance oraz w Dworze Artusa, natomiast towarzyszące im modlitwy i msze św. m.in. w gdańskich kościołach św. Brygidy, św. św. Piotra i Pawła oraz Archikatedrze w Oliwie. I Katolickie Dni Społeczne zakończy ogłoszenie pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców specjalnej deklaracji, której tekst zostanie uzgodniony w czasie obrad.

Tekst ukazał się pierwotnie na portalu Skokstefczyka.pl

Niedawno „Popiełuszko. Wolność jest w nas”, wcześniej „Gry wojenne” o płk. Ryszardzie Kuklińskim. Od kilkudni „Generał. Zamach na Gibraltarze” nt. śmierci gen. Władysława Sikorskiego, a niecałe dwa tygodnie „Generał Nil” o ostatnim dowódcy Armii Krajowej gen. Auguście Fieldorfie – historia powoli, powoli zdobywa w polskiej kinematografii należne jej miejsce.

Jeśli chcecie poczytać trochę o tzw. polityce historycznej na „srebrnym ekranie”, polecam mój tekst z najnowszego, kwietniowego numeru „Magazynu Solidarność” – str. 18.

Trochę a propos, a trochę nie polecam też dwa inne teksty publicystyczne mojego autorstwa znajdujące się na portalu SkokStefczyka.pl, nowym miejscu, w którym publikuję:

„Dziwne przypadki Tewje Bielskiego”
„NATO a sprawa polska”